Magisch vierkant

Nog meer slordige berichtgeving van de media. Met verbazing keek ik gisteravond naar Nova, dat een reportage uitzond over een briljant 15-jarig meisje dat “een eeuwenoud wiskundig probleem” zou hebben opgelost. Is vast ook weer een hoax, was mijn eerste reactie. Voor lezers die geen wiskunde hebben gestudeerd: een 15-jarige scholier die een eeuwenoud wiskundig probleem oplost, is net zo onwaarschijnlijk als een jongen van pakweg 10 jaar die een wereldrecord schaatst op de 10 kilometer. Maar tijdens de uitzending werd me niet direct duidelijk waar de fout in het verhaal zat. Dan maar snel naar bed en het de volgende ochtend uitzoeken.

Dat hoeft niet meer, want toen ik vanochtend de Volkskrant van de deurmat opraapte, viel mijn oog direct op de kop Magisch vierkant toch geen sensatie. De inleiding zegt al genoeg:

Hoogleraar Klaas Landsman zit er een beetje mee in zijn maag. Dat drie scholieren een bijzonder magisch vierkant hebben gemaakt, is natuurlijk heel knap, vindt de wiskundige van de Radboud Universiteit Nijmegen. Maar een wereldwijde sensatie, zoals zijn Radboud-collega Arno van den Essen het noemde? ‘Dat is op zijn zachtst gezegd een beetje opgeblazen’, zegt Landsman.

En het bericht eindigt met:

‘Maar even eerlijk: het is geen doorbraak. Het gaat om het invullen van getalletjes, het is recreatieve wiskunde. Niet te vergelijken met het bewijs voor de stellingen van Fermat of het vermoeden van Poincaré. De wiskunde wordt hier geen stap verder mee geholpen.’

Voor de volledigheid volgt hieronder het originele persbericht:

Scholieren lossen eeuwenoud wiskundeprobleem op

donderdag 22 maart 2007

Drie Nijmeegse middelbare scholieren hebben wetenschappers overdonderd met het door hen bedachte magisch vierkant.

“De wetenschap verbleekt bij wat deze scholieren hebben bedacht”, zegt wiskundige Arno van den Essen van de Radboud Universiteit Nijmegen in het universiteitsblad Vox.

Jesse Hoekstra (17) en Willem Schilte (17) van het Dominicus College in Nijmegen en Petra Alkema (15) van het Gymnasium Bernhove in Heeswijk-Dinther zijn er in geslaagd het meest magische vierkant ooit te maken. Een magisch vierkant is een wiskundige getallenreeks waarvan de optelsom horizontaal, verticaal, diagonaal en zelfs in cirkelvorm altijd gelijk is.
Ze maakten hun vierkant tijdens een meesterklas eind vorig jaar op de Radboud Universiteit. Het bestaat uit 144 hokjes met de getallen 1 tot 144, waarbij de som van elke rij en elke kolom 870 is. Gaandeweg kwam Arno van den Essen er achter, dat het vierkant nog veel magischer was dan hij in eerste instantie dacht. Het heeft een aantal bijzondere eigenschappen; het is bijvoorbeeld eenderde Franklin magisch (de som van elke een derde rij en een derde kolom is gelijk aan 290), en panmagisch (alle diagonalen en parallelle gebroken diagonalen hebben als som 870).

De scholieren zijn verbaasd dat hun vierkant zoveel ophef oplevert. Jesse: We hebben het vierkant verzonnen door een beetje te puzzelen en het in kleinere vierkantjes op te delen. We kwamen er pas later achter dat er bijzondere dingen inzaten, zoals gespiegelde figuren. Wiskundige Arno van den Essen is in ieder geval laaiend enthousiast: Dit is het meest magische vierkant in 5000 jaar.” Jesse en Willem, die in 6-vwo van het Dominicus-college zitten, hebben het Franklin Magisch Vierkant ingeleverd als profielwerkstuk.

Kennelijk heeft het ANP – en de andere media die zich op het ANP baseerden – zich laten verblinden door de misleidende kop, want de rest van het persbericht is redelijk genuanceerd. In ieder geval heeft de wetenschapsnieuwssite Kennislink zich niet om te tuin laten leiden. Het bericht Tieners vinden multi-magisch vierkant legt precies uit waarom de vondst bijzonder is, maar ook welke tekortkomingen er nog in zitten.