Brontaal, installatie en hosting
WordPress is een standaard PHP/MySQL-toepassing. Bijna alle hostingproviders ondersteunen deze combinatie, dus installatie zal zelden een probleem vormen. De installatieprocedure is bijzonder gebruiksvriendelijk. Het enige addertje onder het gras is dat sommige bestanden (bijvoorbeeld .htaccess) en mappen (wp-content) schrijfbaar moeten zijn – anders kun je bijvoorbeeld geen themes handmatig aanpassen via de WordPress-interface.

Movable Type is in Perl geschreven, met andere woorden: het is een CGI-script. Ook dit wordt vrij algemeen ondersteund. Wel heb ik bij verschillende providers ervaren dat installatie soms wat meer trekken en duwen vergt, omdat de rechten op alle bestanden heel precies moeten worden ingesteld – anders krijg je een ‘internal server error’. Ook heb ik meer dan eens meegemaakt dat Movable Type opeens niet meer draaide na een serverupgrade door de provider. Gelukkig was dit meestal vrij snel weer opgelost.

Movable Type draait naar keuze ook op andere databases dan MySQL. Zelfs op helemaal geen database (hij gebruikt dan gewoon het filesysteem voor opslag), maar in één geval heb ik ervaren dat Movable Type’s eigen dataopslag niet robuust is en bijna elke maand wel een keer vastloopt. Dus elke dag een backup maken van je hele MovableType-installatie is in dit geval een must.

Nog een voordeel van Movable Type ten opzichte van WordPress: met één Movable Type-installatie kun je een onbeperkt aantal weblogs aanmaken en beheren. Bij WordPress kun je wel meerdere weblogs op dezelfde site opzetten, maar alleen door WordPress steeds opnieuw te installeren in verschillende submappen. Dat betekent dat als je een nieuwe WordPress-versie wilt installeren, je álle installaties stuk voor stuk moet upgraden.

Interface
Dit is een kwestie van smaak. De Movable Type-interface vind ik er strakker en professioneler uitzien, maar mijn ervaring is dat die van WordPress veel intuïtiever in elkaar zit. Bij WordPress lijken alle opties gegroepeerd rond de gebruiker: wat zijn de belangrijkste dingen die hij met een weblog doet? Bij Movable Type lijkt vooral het systeem zelf met al zijn mogelijkheden centraal te staan.

In ieder geval hoef je bij WordPress minder te zoeken om een bepaalde optie te vinden. Bij zowel Movable Type als WordPress heb ik inmiddels ervaring met het inwerken van nieuwe gebruikers. Bij Movable Type kost dat enige tijd en training, maar bij WordPress hoef je de gebruiker bijna niets uit te leggen. Ik heb gemerkt dat zelfs kinderen van 10 jaar er in een mum van tijd mee kunnen werken, mits je wel de Nederlandse versie installeert.

Semi-statisch vs. dynamisch: voordelen
Een belangrijk technisch verschil tussen WordPress en Movable Type is dat pagina’s van WordPress-weblogs dynamisch worden gegenereerd vanuit de MySQL-database. Het nadeel is echter dat een veelbezochte WordPress-weblog de MySQL-server flink kan belasten. Dat gebeurde bijvoorbeeld vorig jaar, toen Sargasso de Dutch Bloggies won en de site vervolgens op tilt sloeg.

Een bijkomend nadeel van dynamische pagina’s is gelegen in Google-advertenties. Wie Google-advertenties op zijn site heeft staan en zijn logfiles wel eens bekijkt, ziet dat pagina’s die nog niet in de Google-index staan dubbel worden opgevraagd: eerst door de bezoeker en 1 of 2 seconden later door de Google-server, want die moet de pagina even bekijken om bijpassende advertenties te genereren. Dat betekent een grotere MySQL-serverbelasting – als je site nog helemaal niet in Google zit zelfs een verdubbeling.

Bij Movable Type zal dit niet gauw gebeuren. Een Movable Type-site bestaat uit semi-statische pagina’s, die alleen bij updates en reacties opnieuw worden gegenereerd. Als een website duizenden bezoekers per dag trekt, blijft het aantal MySQL-queries dus toch beperkt. En zelfs als de MySQL-server tijdelijk down gaat, kan iedereen de site blijven bezoeken – alleen zal de reactiemogelijkheid dan even niet werken. Omvangrijke Nederlandse websites die Movable Type gebruiken, zijn GeenStijl en Tweevoeter. Tweevoeter trekt zo’n 3500 bezoekers per dag, maar de serverload komt zelden boven de 0,1.

Semi-statisch vs. dynamisch: nadelen
Gezien het voorgaande lijkt het erop dat een semi-statische website alleen maar voordelen biedt tegenover dynamische websites. Er zijn ook nadelen. Allereerst is het verwijderen van pagina’s uit een semi-statische site nogal omslachtig. Bij Movable Type moet je allereerst de betreffende ‘entry’ verwijderen, vervolgens een ‘rebuild’ doen om de héle site opnieuw te genereren, en het vervelendste van allemaal: via FTP moet je de statische pagina handmatig van de server verwijderen, om te voorkomen dat statische pagina’s en dynamische MySQL-inhoud uit de pas gaan lopen. Deze werkwijze vind ik simpelweg niet professioneel. Bij WordPress is dit alles veel simpeler: weg is weg.

Een ander nadeel van semi-statische sites zijn zoekacties van gebruikers. Bij WordPress maakt het qua performance niet uit of je een ‘gewone’ pagina ziet, of een pagina met zoekresultaten. Maar bij Movable Type is het verschil enorm, zowel voor de gebruiker als de beheerder. Alleerst merkt de gebruiker dat zoekacties al behoorlijk lang kunnen duren, soms wel een halve minuut. Ik heb ooit ergens gelezen dat Movable Type de MySQL-database sequentieel (!) doorloopt en niet via indexen, dus hoe meer berichten, hoe langer het zoeken duurt. Vervolgens moeten de zoekresultaten ook nog eens ‘on the fly’ worden opgemaakt. En als je de al eerder genoemde Google-advertenties op je site hebt staan, wordt het nog twee keer zo erg, want na elke zoekactie doet Google precies dezelfde zoekactie 1 of 2 seconden nog eens opnieuw om bijpassende advertenties te kunnen genereren.

Ook qua beheer heeft dit gevolgen. Movable Type heeft een onderdeel om templates te beheren, waarmee je webpagina’s naar eigen smaak kunt opmaken. Maar die templates betreffen alleen de statische pagina’s, niet de opmaak van zoekresultaten. Voor dat laatste bestaan wel aparte templates, maar die kun je alleen via FTP aanpassen, niet via de Movable Type-interface. Ook dit vind ik niet professioneel. Zelf heb ik dit opgelost door een extra weblog met de naam Systeem aan te maken en daar bij de ‘index templates’ alle stylesheets, Javascript-bestanden, MT-zoektemplates en andere systeembestanden (.htaccess, robots.txt, MT-configuratie) onder te brengen. Kan ik toch alles beheren via mijn webbrowser – en een indirect voordeel: dan hoef ik alleen backups te maken van de MySQL-database.

Als je in MovableType-templates ook PHP-regels zet, krijg je met een bijkomend nadeel te maken. Bij semi-statische pagina’s is PHP-code geen enkel probleem (mits je de extensie van alle bestanden natuurlijk instelt op .php), maar in tegenstelling tot de rest van een Movable Type-site worden zoekresultaten wel dynamisch gegenereerd, en wel door een Perl-script. Eventuele PHP-regels in een zoektemplate worden niet uitgevoerd door Perl en zijn zelfs leesbaar als je de HTML-bron opvraagt. Erg onhandig en zelfs onveilig, want leesbare PHP-broncode kan hackers een indicatie geven waar belangrijke bestanden op je server staan.

Layout: themes vs. templates
Zowel Movable Type als WordPress hebben de mogelijkheid om een eigen layout te maken voor je weblog. Daarnaast kun je ook kant-en-klare ‘themes’ downloaden. Bij WordPress ligt de nadruk op het tweede, bij Movable Type op het eerste.

WordPress gaat vooral uit van themes, die je eventueel met een simpele editor nog iets kunt verfijnen (zoals ik heb gedaan met de layout die je nu ziet). Ook Movable Type heeft de mogelijkheid om kant-en-klare themes te gebruiken, maar die is er pas later bijgekomen. Je moet er ook een plug-in voor downloaden.

Bij Movable Type zijn de makers overduidelijk uitgegaan van professionele gebruikers die in staat zijn om zelf via ‘templates’ een eigen layout van de grond af aan op te bouwen. Movable Type heeft er zelfs een eigen macrotaal voor ontwikkeld, werkelijk alles kun je ermee maken. Op dit punt zit Movable Type duidelijker beter in elkaar dan WordPress.

Het aanpassen van een WordPress-theme heeft wat meer weg van ‘hacken’: om de bijbehorende bestanden aan te passen zit je te wroeten in een niet al te doorzichtige combinatie van HTML, CSS en zelfs PHP. Ook zijn er verschillende WordPress-themes die de basisinstellingen aan hun laars lappen. In WordPress kun je bijvoorbeeld een standaard datumformaat instellen (“6 april 2007″), maar sommige themes trekken zich er niets van aan en kiezen hun eigen weergave (“April 6th, 2007″). Ook zijn de meeste WordPress-themes niet in het Nederlands vertaald – maar dat geldt ook voor Movable Type.

Hoe dan ook, zowel voor Movable Type als WordPress zijn honderden ‘themes’ te vinden om je weblog een eigen opmaak te geven. Ondanks genoemde minpunten geef ik de voorkeur aan WordPress-themes: die zijn veel uitgebreider zijn en ook veel gevarieerder. Wie niet alleen maar een leesbare en functionele weblog wil hebben maar ook iets visueel aantrekkelijks, vindt bij WordPress veel meer van zijn gading. Dan maar zelf de theme in het Nederlands vertalen.

Plug-ins
Ook als het gaat om plug-ins zijn WordPress en Movable Type ruimschoots voorzien. Werkelijk alles is te vinden: van comment-spamfilters tot aan mogelijkheden om anderssoortige content, bijvoorbeeld je eigen foto’s uit Flickr, weer te geven in een aparte kolom.
WordPress lijkt zelfs nog iets verder te gaan, je vindt er bijvoorbeeld ook een plug-in om een simpel forum of een fotoalbum op te zetten. Ook zijn er mogelijkheden om WordPress te integreren met andere bekende toepassingen, zoals Phorum, Coppermine en Gallery.

Licenties en open-source
WordPress is een echt open-source pakket. Je kunt het gratis gebruiken en er worden op grote schaal plug-ins en themes uitgewisseld.
Bij Movable Type ligt het wat minder duidelijk. Weliswaar is er een grote en actieve gebruikersgroep, waardoor het pakket duidelijk open-source trekjes heeft. Maar uiteindelijk is Movable Type toch het product van een commercieel bedrijf. Je mag het alleen voor niet-commercieel gebruik gratis gebruiken, in alle andere gevallen moet je ervoor betalen.
Op zich is dat slim bekeken van Six Apart, de makers van Movable Type. Een grote gebruikersgroep zorgt voor veel mond-tot-mond-reclame – dat scheelt weer advertentiekosten. En al die plug-ins van gebruikers drukken de kosten op de verdere ontwikkeling van het pakket.
Toch kun je je afvragen hoe lang Six Apart dit eten van twee walletjes kan volhouden. Zoals bekend is Mambo enkele jaren geleden ten onder gegaan aan een soortgelijke opzet, toen de commerciële belangen en het open-source gedachtengoed toch te ver uiteen bleken te lopen. Uiteindelijk ging de open-source tak zelfstandig verder onder de naam Joomla. Krijgen we straks van Movable Type ook een open-source afsplitsing? Afwachten maar.

Alleen maar weblogs?
Met zowel WordPress als Movable Type kun je ook prima een homepage of zakelijke site maken, dus zonder weblogfunctie. WordPress vind ik daarvoor het meest geschikt. Hier wordt expliciet onderscheid gemaakt tussen het schrijven van berichten en van pagina’s. Die pagina’s kun je bovendien een hierarchische structuur geven. Het hangt echter wel af van de gekozen ‘theme’ in hoeverre die pagina’s overzichtelijk navigeerbaar zijn. Een mooi uitklapmenu ben ik tot nu toe in nog geen enkel WordPress-theme tegengekomen. Met een mooi navigatiemenu zou WordPress denk ik het ideale instap-cms zijn en een deel van de Joomla-markt kunnen wegkapen.

Ook in Movable Type is het mogelijk om iets anders dan een weblog te maken, maar daar ontbreekt de hierarchische structuur – die moet je zelf simuleren door het menu met alle onderdelen van de site handmatig te onderhouden. Wel weer prettig bij Movable Type is de mogelijkheid meerdere weblogs aan te maken. De een kun je gebruiken voor nieuwsberichten, de andere voor tijdloze informatiepagina’s. Met enige kunstgrepen zijn die twee weer te integreren, zodat je bijvoorbeeld op een informatiepagina onderaan een overzichtje van relevante nieuwsberichten aantreft.

Spam
Dan de vraag: hoe gaan Movable Type en WordPress om met ‘comment spam’? Beide pakketten hebben plug-ins om spam tegen te gaan, maar ik vind die van WordPress (de plug-in Akismet) beter functioneren. In één maand tijd heeft die bij mij nog geen enkele fout gemaakt in het onderscheiden van spam en gewone reacties.

De spamdetector van MT kun je instellen op een schaal van -10 (soepel) tot +10 (agressief). Bij mij geeft +1 of +2 doorgaans de beste resultaten, maar toch blijven er dingen doorheen glippen. Er is maar één mogelijkheid om spam met zekerheid tegen te gaan en dat is je weblog zo instellen dat alle reacties eerst door een beheerder moeten worden goedgekeurd. Maar dan moet je wel een vervanger zoeken als je met vakantie gaat.

Ondersteuning
Ten slotte de ondersteuning. De documentatie is in beide gevallen goed te noemen. De website van Movable Type c.q. Six Apart ziet er professioneler uit, maar ik vind het altijd lastig om snel iets terug te vinden – om maar eens wat te noemen: welke tag moet je ook alweer gebruiken om alleen de tien meest recente berichten in een datumarchief te tonen? Ook op dit punt is de WordPress-site intuïtiever.
Beide pakketten hebben een supportforum waar je vragen kunt stellen. Op veel vragen is al een antwoord te vinden.

Conclusie
Movable Type is overduidelijk gericht op een professionele doelgroep. De configuratiemogelijkheden zijn uitgebreid, maar de leercurve is veel steiler dan bij WordPress. Door de semi-statische opzet is Movable Type vooral geschikt voor veelbezochte en gecompliceerde sites, bijvoorbeeld Treehugger. Het pakket kun je het beste gebruiken als je een webmaster of systeembeheerder tot je beschikking hebt. Wel heeft Movable Type een paar flinke tekortkomingen – vooral zoekopdrachten van gebruikers en het verwijderen van berichten zijn niet bijster professioneel geïmplementeerd.

WordPress is ideaal voor particulieren en voor professionals die heel snel resultaat willen zien. Het is gemakkelijk te installeren, gemakkelijk in gebruik en heeft een uitstekend spamfilter. Door de overvloed aan plug-ins en themes kun je in een paar uur een overtuigende weblog in elkaar zetten. Het pakket is bovendien ook geschikt voor niet-weblogs, je zou er prima een kleine site met vaste informatiepagina’s mee kunnen maken. Wat me persoonlijk trekt aan WordPress is dat de gebruikersgemeenschap veel enthousiasme uitstraalt. Als WordPress-gebruiker krijg je echt het gevoel dat webloggen een feestje is.

Of ik WordPress voor deze site blijf gebruiken, is echter nog maar de vraag. De eerste ervaringen zijn wel heel positief, maar ik mis de mogelijkheid om meerdere weblogs naast elkaar te installeren. Ook zou ik meer grip willen hebben op hoe de archieven worden georganiseerd en hoe de site wordt opgenomen in Google. Maar voor enkele andere sites, met name Klimaatnieuws.nl, denk ik wel dat ik met WordPress beter af ben dan met Movable Type. Welke van de twee je kiest, hangt dus vooral van de omstandigheden af.

Direct nadat vorige week dinsdagmiddag bekend was geworden dat op de site van Animal Freedom een interview met de hoofdverdachte van de moord op Pim Fortuyn te lezen, kwam een zondvloed aan vijandige e-mails op gang. Bert Stoop, oprichter en beheerder van de dierenrechtensite: ‘In korte tijd stroomden honderden haatmails binnen, op een gegeven moment zelfs één per 10 seconden.’

‘Erg intelligent waren de berichten niet’, zo vervolgt Stoop. ‘De meeste schreven alleen zoiets als “moordenaars” en dan vaak op nog verkeerd gespeld. Duidelijk was dat er een groot misverstand was. Volkert werkt immers helemaal niet bij Animal Freedom, maar bij Milieu Offensief.’

Ook het NOS-Journaal deed een duit in het zakje bij het misverstand: bij beelden van de Animal Freedom-site werd gezegd dat het om de site van Milieu Offensief ging. Stoop: ‘We hebben na de eerste uitzending om 18:00 nog gebeld met de NOS om dit misverstand recht te zetten, maar tevergeefs.’

Naast haatmails kreeg de site ook hackersaanvallen te verduren. ‘Normaliter krijgen we één aanval per dag. Na de moord nam dat toe tot één per uur. De firewall wist gelukkig alles tegen te houden. Overigens hebben we nu helemaal geen last meer van hackers.’

Interview

Animal Freedom besloot in eerste instantie om het gewraakte interview met Volkert van der G. op de site te laten staan. Wel werd uit privacyoverwegingen de URL zodanig aangepast dat de achternaam niet meer te herleiden was. Op de voorpagina nam Animal Freedom direct afstand van de moord op Fortuyn: ‘Wij veroordelen met kracht deze daad die recht ingaat tegen onze principes.’

Maar vier dagen later verdween het interview alsnog van de site. Stoop: ‘Dat hebben we om verschillende redenen gedaan. De tekst dateert van twee jaar geleden. Toen had Volkert nog een voorbeeldfunctie, maar nu heeft hij die niet meer, zelfs als zou blijken dat hij de dader helemaal niet is. Door het interview te verwijderen willen we daarnaast ook de privacy van Volkert respecteren en piëteit tonen jegens het slachtoffer.’

Demon(iseren)

Haatmails en hackersaanvallen – zijn het nu niet juist de dierenrechtenactivisten die worden gedemoniseerd? Bert Stoop, in het dagelijks leven psycholoog en sociaal-wetenschappelijk onderzoeker: ‘Er is zeker sprake van een hetze. Dat is ook wel begrijpelijk, want veganisten doen zich vaak voor als betere mensen. Dan is dit voor vleeseters een leuke kans om ze te laten struikelen.’

Op het forum van Vegatopia signaleren deelnemers eveneens een hetze. Maar volgens Fabian is die gericht tegen veganisten en niet tegen vegetariërs: ‘Op deze site, de vegetarische startpagina en op Vegafaqts geen problemen. Maar op het NVV- [Nederlandse Vereniging voor Veganisme - WZ] voortdurend. Mensen die tot op de dag van maandag nog nooit van B12 en veganisme hadden gehoord uiten daar hun frustratie.’

Stoop over demoniseren: ‘Alleen het woord al is in ons geval ironisch. De eerste vijf letters daarvan zijn Demon en dat is precies de naam van provider die Milieu Offensief host. Je kunt dat gemakkelijk zien aan hun webadres: www.vmow.demon.nl.’

‘Het toeval wil dat ook wij bij provider Demon zitten. Vroeger was ons adres dan ook www.animalfreedom.demon.nl, maar dat leidde tot klachten. Sommige christelijke lieden weigerden een site te bezoeken met de duivel in de URL. Later hebben we een eigen domein aangevraagd.’

‘Nu ben ik alleen maar erg blij dat we dat toen gedaan hebben. Ik heb provider Demon wel eens gevraagd hoe ze in hemelsnaam aan hun naam waren gekomen. Ze wisten het zelf ook niet precies meer, ze hadden ‘m aan de kroegtafel verzonnen.’

Extremer

De BVD maakt in zijn laatste jaarverslag duidelijk onderscheid tussen milieuactivisten en dierenrechtenactivisten, zo berichtte De Telegraaf. De laatste zouden veel gewelddadiger zijn. Stoop verklaart: ‘Dierenleed is ook erger dan milieuleed. Bij het milieu gaat het om zaken als biodiversiteit en ecologisch evenwicht. Maar bij dierenrechten gaat het concreet om levende wezens.’

Ook Jan Lieftink, beheerder van Vegatopia, een andere veelbezochte site voor vegetariërs en veganisten, dat sommige dierenrechtenactivisten extremer lijker te worden: ‘Als ik zo kijk wat hier allemaal gepost wordt, dan denk ik dat wij toch eigenlijk een stelletje vredelievende hippies zijn. Maar toch… in die circa 30.000 berichten van het afgelopen jaar ben ik wel meer radicale figuren tegengekomen dan in de zes jaar daarvoor.’

Hij voegt er direct aan toe dat deze cijfers geen objectief beeld geven: ‘Vóór 2001 was er in Vegatopia niet zo’n succesvol forum. Maar hoe dan ook: ik zie toch meer radicalen dan tot voor een jaar. En als het forum niet beheerd zou worden door moderators, had ik er waarschijnlijk nog wel vaker mee te maken gehad en was het in Vegatopia ongetwijfeld al geregeld op digitale knokpartijen uitgelopen tussen radicale dierenbevrijders en gematigde vegetariërs.’

BVD

Het Vegatopia-forum wordt overigens niet alleen voor discussie gebruikt. Lieftink: ‘Wat me wel is opgevallen in de afgelopen maanden is dat mensen uit de dierenbevrijdingshoek Vegatopia af en toe gebruiken om demonstranten en nieuwe sympathisanten te werven.’

Maakt dat het werk van de BVD niet alleen maar gemakkelijker? ‘Ach, ik denk dat het voor de BVD niet heel interessant is om op Vegatopia te patrouilleren. Er komt wel een handjevol mensen dat zich bezighoudt met “directe actie”, maar die gaan op een publiek forum echt niet onthullen welke strafbare zaken ze nog gaan plegen of al gepleegd hebben.’

‘Dat de BVD mij persoonlijk zou benaderen, acht ik eigenlijk helemaal uitgesloten. Ik weet namelijk nagenoeg niks van mijn gebruikers. Ik heb hooguit een IP-adres en of ze daar nou in geïnteresseerd zijn?’

Bert Stoop denkt dat de BVD wel degelijk interesse in Animal Freedom heeft: ‘Ik heb geen bewijzen, maar ik neem aan dat ze al mijn telefoongesprekken en e-mails aftappen. Maar ach, laat ze hun gang maar gaan. Animal Freedom werkt alleen samen met partijen die op een legale manier bezig zijn. Wij hebben daarom niets te verbergen. Bovendien wekken versleutelde berichten alleen maar argwaan.’

Animal Freedom is tot nu toe slechts één keer benaderd door opsporingsfunctionarissen. ‘Een rechercheur verzocht mij per e-mail het verhaal over Volkert weg te halen. In eerste instantie stuurde ik hem een standaardreactie terug. Daarop reageerde hij wat geprikkeld, maar ik heb hem weten uit te leggen dat we gewoon ontzettend veel e-mails te beantwoorden hadden.’

Reflectie

Na de moord is Stoop een week lang fulltime bezig geweest met damage control: ‘Pas nu hebben we wat meer tijd om na te denken. De aanleiding hiertoe is niet leuk, maar het geeft ons nu wel de mogelijkheid om het publiek uit te leggen waar we precies mee bezig zijn.’

‘Ook heb ik dagen lopen peinzen hoe Volkert tot zijn daad gekomen is, aangenomen dat hij de dader is. Maar ik heb er geen verklaring kunnen vinden. Zijn daad is op geen enkele manier rationeel te verklaren. Ik hou het er maar op dat hij een soort Zorro is, iemand die zich in het dagelijks leven een sul voelt en in het geheim de held wil spelen.’

Op het forum van Vegatopia wordt eveneens volop gespeculeerd over de motieven van de dader. Er heerst vooral ongeloof. Deelnemer Moonflower vraagt zich af: ‘Kun je iemand die een moord pleegt eigenlijk nog wel een veganist noemen? Iemand die een voorstander is van geweld tegen anderen – op welke gronden kan zo’n persoon zich veganist noemen?’

Er wordt voorzichtig geopperd dat Volkert van der G. een tekort aan vitamine B12 zou kunnen hebben. Deze vitamine komt alleen in dierlijke voedingsmiddelen voor. Een B12-tekort kan onder meer tot psychosen, lichte tot ernstige depressies en gewelddadig gedrag leiden, schrijft veganist Michel Post in zijn studie Vitamine B12 en Veganisme uit 1997. Een forumdeelnemer vult het rijtje symptomen aan met ‘vergeetachtigheid en verstrooidheid’.

Maar deze hypothese wordt direct door andere deelnemers verworpen. Henriët: ‘Maar dat onstaat dan toch niet heel plotseling? Mensen in zijn omgeving merken dan toch verandering?’ En Karoush: ‘Zou zo’n verstrooid iemand dan zo verdomd goed kunnen schieten? De pistool goed vasthouden? Goed mikken?’

Stilzwijgen

‘Wat het allemaal erg lastig maakt is dat Volkert nog helemaal geen verklaring heeft afgelegd’, meent Bert Stoop. Maar Jan Lieftink houdt zijn hart vast: ‘Als Volkert straks gaat zeggen dat hij het deed als protest tegen wat dieren wordt aangedaan, dan is dat een enorme dreun voor de dierenrechtenbeweging en het vegetarisme. Ik wil er nog maar niet aan denken hoe enorm.’

Stoop: ‘Hoe pijnlijk dat ook zal zijn, dan is het speculeren tenminste afgelopen en kunnen we weer verder.’